فهرست

استان شناسی هرمزگان
تاریخچه
استان هرمزگان تا سال ۱۳۱۶ جزئی از ایالت بنادر و جزایر خلیج‌فارس به مرکزیت بوشهر بوده‌است. در آبان سال ۱۳۱۶ براساس قانون تقسیمات کشوری ابتدا کشور ایران به شش استان شامل استان‌های شمال‌غرب، غرب، شمال، شمال‌شرق، جنوب و مکران تقسیم شد. بندرعباس که آن زمان عباسی نامیده می‌شد بخشی از استان جنوب بود.
دی‌ماه همان سال مجدداً تقسیمات جدیدی صورت گرفت و در آن کشور ایران به ۱۰استان تقسیم شدکه استان هشتم (به مرکزیت کرمان) شامل شهرستان‌های کرمان، بم، بندرعباس، خاش و بود. بخش‌های میناب، قشم و جاسک جزو فرمانداری بندرعباس قرار گرفتند. اما بعضی از شهرستان‌های غربی این استان شامل بندرلنگه، بستک و گاوبندی (پارسیان) به صورت سه بخش از توابع شهرستان لار جزو استان هفتم (به مرکزیت شیراز) محسوب می‌شدند.
تا سال ۱۳۳۹ نام استان‌های ایران به همان صورت یکم، دوم و باقی ماند ولی از آن سال به بعد با سوابق تاریخی مناطق، این تقسیمات تغییر یافت و با توجه به آن تأسیس تعدادی فرمانداری کل تصویب شد که فرمانداری کل بنادر و جزایر دریای عمان (به مرکزیت بندرعباس) از آن جمله است.
در سال ۱۳۳۲ بندر لنگه به شهرستان تبدیل شده و بستک، گاوبندی، شیبکوه و جزایر کیش و حومه بخش‌های پنج‌گانه آن شدند.
در سال ۱۳۳۴ میناب هم به شهرستان تبدیل شد و با بخش‌های رودانبیابان و حومه، دوران سیاسی نوین خود را آغاز کرده و بخش‌های فین و خمیر به شهرستان بندرعباس افزوده شدند. از مجموع شهرهای بندرعباس و میناب فرمانداری کل بنادر و جزایر بحر عمان تشکیل شد.
در سال ۱۳۴۶ فرمانداری کل بنادر و جزایر دریای عمان و فرمانداری کل بنادر و جزایر خلیج فارس منحل شده و استان بنادر، جزایر، سواحل خلیج فارس و دریای عمان (به مرکزیت بندرعباس) تشکیل شد و شهرستان چابهار و بوشهر نیز جزء شهرهای استان ساحلی محسوب گردید.
در سال ۱۳۵۵ بنا به پیشنهاد وزیر کشور، هیئت وزیران تصویب کرد که نام استان ساحلی، بنادر، جزایر خلیج‌فارس و دریای عمان به استان هرمزگان تغییر یابد. در نامه وزیر کشور به استاندار وقت در توجیه نام هرمزگان آمده‌است: واژه هرمزگان به مناسبت نام هرمز و به خاطر موقعیت خاص تنگه هرمز که برای ایران ارزش حیاتی خاص دارد و به خاطر موقعیت جغرافیایی این استان که کاملاً در مقابل تنگه هرمز قرار گرفته‌است انتخاب شده‌است.
تقسیمات استانی
استان هرمزگان دارای ۱۳ شهرستان، ۴۶ شهر، ۳۳ بخش و ۷۱ دهستان است.
جزایر
استان هرمزگان دارای ۱۴جزیره است که عبارت‌اند از:
جزیره قشم
جزیره ابوموسی
جزیره کیش
جزیره لاوان
جزیره هندرابی
جزیره شیدور
جزیره لارک
جزیره هرمز
جزیره هنگام
جزیره تنب بزرگ
جزیره تنب کوچک
جزیره سیری
جزیره فرور بزرگ
جزیره فرور کوچک
شهرستان بندرعباس
بندرعباس به‌عنوان مرکز استان امروزه یکی از شهرهای بزرگ ایران و مرکز مهم فعالیت‌های اقتصادی و تجاری است. این شهر که در قسمت انتهایی خلیج‌فارس و در فصل مشترک شاهراه خلیج‌فارس و دریای عمان واقع شده‌است، نقش مهمی در زمینه صادرات و واردات کشور ایفا می‌کند. تأسیسات مهم دریایی و زیربنایی کشور همچون بندر شهید رجایی، پالایشگاه نفت بندرعباس، کارخانه آلومینیوم المهدی، کارخانه آلومینیم هرمزگان، کشتی‌سازی خلیج‌فارس، فولاد و سیمان هرمزگان،پالایشگاه گاز سرخون و ... از این جمله هستند.
استان هرمزگان از طریق زمینی به استان‌های بوشهر، فارس، کرمان و سیستان و بلوچستان ارتباط دارد و با راه‌آهن به راه‌آهن سراسری ایران متصل است و از طریق هوا با داشتن فرودگاه‌های بین‌المللی بندرعباس، کیش، بندرلنگه و قشم به سراسر جهان متصل است.
استان هرمزگان جزو پنج استان پردرآمد ایران محسوب می‌شود، اما متأسفانه از نظر تقسیم بودجه در رده بیست و چهارمین استان قرار دارد.
زبان و نژاد
استان هرمزگان از دیرباز محل نخستین اجتماع‌ها و گاهواره فرهنگی کهن و مرکز آبادی بوده و نخستین حکومت‌های با فرهنگ، در کرانه‌های آن به وجود آمده‌است. در کرانه‌ها و جزیره‌های هرمزگان، لرها، فارس‌ها، بلوچ‌ها، عرب‌ها و آفریقایی و تیره‌های آمیخته در کنار هم به سر می‌برند که گاهی در اثر ائتلاف‌های جمعیتی، هویت‌های جدید شهری همچون بندری و مینابی را به وجود آورده‌اند.
زبان مردم هرمزگان عموماً لهجه‌های گوناگون گویش بندری (از وارثین پارسی میانه و باستانی) است که از زیرشاخه‌های زبان فارسی محسوب می‌شود و دارای پیوندهای بسیار نزدیکی با گویش مردم شهرستان های کهنوج ، منوجان و فاریاب در جنوب استان کرمان (فارغانات قرارگرفته) که با گویش فارغنی که ریشه در گویش اوستایی دارد وبسیار بکر باقی مانده است وگستره لغاتی ان بنابه نوع قرار گیری در حاشیه زاکرس کناره قله بلند تشگرد 3260بسیار متنوع می باشدو لارستان در جنوب استان فارس است. همچنین در نواحی شرقی مانند جاسک زبان بلوچی رواج دارد. در نواحی غربی و جزایر ایرانی خلیج فارس زبان عربی رایج است، به‌طور مثال: مثلاً در روستای شناس و دهستان چیرویه در شهرستان بندرلنگه ساکنان این مناطق به زبان عربی سخن می‌گویند.
موقعیت اقتصادی
از جمله فعالیت‌های رایج مردم هرمزگان زمینه‌های کشاورزی، ماهی‌گیری و تجارت است. منطقه میناب و رودان منطقه فارغانات زراعت وباغ داری (نارنگی مرغوب، ذرت وگندم، نخل خرمای پیارم)به عنوان قطب‌های کشاورزی استان به‌شمار می‌آید. این استان همچنین دارای معادنی از قبیل نفت، گاز، کرومیت،فولاد، آلومینیوم، خاک‌سرخ و است. در ضمن هرمزگان در زمینه حمل و نقل دریایی و شیلات از موقعیت اقتصادی برجسته‌ای برخوردار است. جزایر کیش و قشم به عنوان مناطق آزاد تجاری از لحاظ اقتصادی برای این استان سود سرشاری را به دنبال دارند. همچنین بندر شهید رجایی بزرگترین بندر تجاری و گمرک ایران دروازهٔ ورود کالا به ایران می‌باشد، با این اوصاف می‌توان بندرعباس را پایتخت اقتصادی ایران نامید که اقتصاد ایران به آن وابسته است.
مردم‌شناسی
بافت جمعیتی استان تنوع فراوانی دارد. از شرق با فرهنگ و سنن بلوچ‌ها شروع می‌شود و پوشش مردم به‌خصوص زنان بسیار شبیه بلوچ‌ها است و در مرکز استان بیشتر از فرهنگ بومی خود و لباس آن‌ها بیشتر فرنگی است و زنان پوشش مشهور بندری، لباسی با پارچه‌های رنگی شاد قرمز سبز زرد و آبی و اکثراً زری‌بافی شده. ودرغرب وجزایر استان فرهنگ عربی دیده می شود روایت‌ها فرهنگ مردم هرمزگان حکایت از رشد، تکامل، اختلاط و تنوع بسیار دارد از جمله خطه شمال هرمزگان که در اخرین رشته کوه زاکرس( کوه فارغان قله تشگرد 3262 متر ) هست ومردمی با گویش فارغنی تکلم میکنند.
آیین‌ها، افسانه‌ها و اعتقاداتی که از قله کوه‌ها تا حضور دریا و صیادان را دربر گرفته‌است، بر این چهارراه فرهنگی می‌توان از همهٔ اقوام، ملت‌ها و ادیان آمده و رفته چیزهای بسیار بر جای مانده یافت. پس باید با ضرب دهل‌ها ونقش لباس همراه شد و به تماشای زار و عضوا نشست تا تاریخ دیرینهٔ فرهنگ و تمدن هرمزگان را که حکایت مردم دیرزی این دیار وهم نشینی آنان با مهاجران از دور آمده را دریافت. همچنین شماری از مردم این استان از ایرانیان آفریقایی‌تبار( حبشیه) هستند.
جاذبه‌های گردشگری
آب انبار بی بی
آب‌انبار بی‌بی (قشم)، نام برکه‌ای تاریخی است واقع در بخش شهاب از توابع شهرستان قشم و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است.
«آب‌انبار بی بی» اولین آب‌انباری «برکه» آب است که در شهر قشم در سال ۱۲۰۲ هجری قمری توسط زن خیر و نیکوکاری به نام «صُوغِیهَ» همسر شیخ عبدالله حاکم وقت جزیره قشم ساخته شده‌است. سقف این برکه که به آب‌انبار بی‌بی قشم معروف است، بارها تجدید بنا شده و در حال حاضر و پس از مرور ۲۰۰ سال از عمر آن، هنوز به نام برکهٔ «بی بی قشم» مورد استفاده مردم بومی است. این آب‌انبار از نظر معماری بسیار جالب توجه‌است.
آب انبار بی بی (۱۳۹۹) | عکس ، آدرس ، نقشه و هر آنچه باید بدانید - کجارو
قلعه پرتغالی ها
قلعه‌های پرتغالی‌ها تقریباً در بیشتر مناطق حاشیه خلیج فارس وجود دارد، در بندر قشم، کنگ، در عمان، در رأس الخیمه، در قشم، در جزیره هرمز، وجاهای دیگر. این قلعه‌ها با پلان چهار ضلعی نامنظم، دارای دیوارهای به قطر حدود ۳/۵ متر و برج‌هایی به ارتفاع حدود ۱۲ متر در چهار گوشه قلعه‌است. قلعه پرتغالی‌های قشم شامل انبارهای جنگ‌افزار، آب انبار بزرگ، اتاق‌های سرباز خانه، زندان، کلیسا، مقر فرماندهی، تالار است. کلیسای بعضی از این قلعه‌ها، دارای دو ردیف ستون‌های سنگی دایره‌ای شکل با قوس‌های زیبایی از سنگ‌های مرجانی تراش خورده‌است.
قلعه پرتغالی ها قشم (۱۳۹۹)|جامع ترین اطلاعات برای سفر
آرامگاه شیخ برخ اسود
بقعه شیخ برخ الاسود (قشم) واقع در روستای کوشه در بخش شهاب از توابع شهرستان قشم و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است.
این بقعه در در کنار مسجد کهن‌سال روستا واقع شده‌است. بر اساس کتیبه موجود در این مسجد، این بنای تاریخی در حدود سال ۲۴۴ هجری قمری ساخته شده و در سال ۷۳۷ هجری قمری، بعد از وقوع زلزله، به امر یکی از شاه‌زادگان جزیره هرمز یا لارستان مرمت شده‌است.
این بقعه از سنگ لاشه و ملاط و اندود ساروج و گچ بنا شده‌است. درون آن از نظر تزیینات بدنه‌ها به صورت تاق نماسازی و سپس بخش بلند زیر پاکار گنبد آن که به سه دوره تقسیم می‌شود، شباهت بسیاری به تزیینات و تاق نماسازی‌های ساده و کولی در بقعه بی‌بی مریم قشم دارد.
بقعه شیخ برخ الاسود قشم: همه آنچه قبل از رفتن باید بدانید | لست سکند

شهر حریره
شهر حریره مربوط به سده ۵ تا ۱۰ ه‍.ق است و در شمال جزیره کیش واقع شده و این اثر در تاریخ ۱ شهریور ۱۳۷۶ با شماره ثبت ۱۸۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
شهر باستانی حریره واقع در بخش کیش از توابع شهرستان بندر لنگه و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است.
در شمال جزیره کیش در کنار مجموعه ورزشی المپیک آثاری و ویرانه‌هایی دیده می‌شود که یادگاری از شهر باستانی، حریره‌است. زمان رونق یا دوران طلایی شهر حریره کیش از قرن چهارم تا اوایل قرن دهم هجری قمری بوده‌است. وسعت این شهر باستانی ۱۲۰ هکتار است. محوطه باستانی حریره، براساس نتایج کاوشهای باستان‌شناسی انجام شده تا امروز، از مجموعه ساحلی و عمارت اعیانی، حمام، مسجد تاریخی، کارگاه شیشه‌گری و قنات‌های قدیمی تشکیل یافته‌است.
شهر حریره کیش

مسجد جامع بستک
مسجد جامع بستک (مسجد جدید) واقع در شهر بستک در بخش مرکزی شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان، یکی از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است. این مسجد در وسط شهر بستک قرار دارد
«مسجد جامع بستک» از معماری منحصر به فرد و قابل توجهی برخوردار است. بر سطح داخلی و بیرونی دیوارهای مسجد، در قسمت بالایی دیوارها تزییناتی بکار رفته که بیشتر طرح‌های هندسی و گل‌وبوته می‌باشد. مسجد دارای محراب و منبر می‌باشد. ستون‌های مسجد با گچبری‌های برجسته تزئین شده‌است. مسجد دارای شبستانی بزرگ با طاق‌های اکلیل و گچ‌بری و دو مناره که در حدود ۳۲ متر ارتفاع دارند می‌باشد. همچنین منبر مسجد از نقاشی و گچ‌بری برخوردار است.
مسجد جامع بستک هرمزگان - مصلی
خانه فکری
خانه فکری یا (عمارت فکری)، این خانه تاریخی در شهرستان بندر لنگه واقع شده‌است و از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است.
قدمت این بنا حدود 110 سال می‌رسد و توسط عبدالواحد فکری، از تجار معروف بندرلنگه ساخته شد و مساحتی بالغ بر ۲۶۰۰ متر مربع دارد. دارای دو حیاط اندرونی و بیرونی، پنج بادگیر، ۲۵ اتاق، ۱۰ سرویس بهداشتی و دو سرسرا می‌باشد. این عمارت که یکی از مهم‌ترین بناهای دوره قاجاریه در شهر بندرلنگه است از ویژگی‌های معماری چشم‌گیری برخوردار است، و تزئینات برجسته آن مشتمل بر منبت کاری و گچ بری‌های زیبا است.